Genel Bilgiler
Kalça protezi (kalça artroplastisi), eklem yüzeylerindeki ileri derecede hasarlanmış kıkırdağın ve gerektiğinde femur başı/asetabulumun yapay parçalarla değiştirildiği cerrahi bir işlemdir. Amaç, ağrıyı kalıcı olarak azaltmak ve kalça fonksiyonunu mümkün olduğunca iyileştirmektir. İki temel tipi vardır: Total Kalça Protezi (THR / THA) ve Parsiyel Kalça Protezi (Hemiartroplasti). Parsiyel kalça protezi genellikle ileri yaşlı kalça kırığı hastalarında tercih edilir.
Kalça Eklemi Anatomisi
Kalça; uyluk kemiğinin üst ucundaki yuvarlak baş (femur başı) ile leğen kemiğindeki çukur yuva (asetabulum) arasındaki top-yuva tipi bir eklemdir. Eklem yüzeyleri kayganlaştırıcı bir kıkırdak (artiküler kıkırdak) ile kaplıdır; eklemi labrum, eklem kapsülü, bağlar ve çevre kaslar (gluteal kaslar, iliopsoas vb.) stabilize eder.
Sağlıklı kalça; yürüme, oturma, eğilme, merdiven çıkma gibi günlük yaşamın temel hareketlerini ağrısız sağlar.
Total Kalça Protezi (THR / THA)
Total kalça protezinde hem femur başı hem de asetabulum (yuva) yapay parçalarla değiştirilir. Femur başı yerine metal veya seramik bir top (kafa), asetabulum yerine de metal kabuk içine yerleştirilen polietilen, seramik veya metal yuva yerleştirilir. Bu sayede doğal eklem hareketi yeniden sağlanır.
- Tipik adaylar: İleri evre kalça osteoartriti (kireçlenme), inflamatuar artrit (örn. romatoid artrit), avasküler nekroz, gelişimsel kalça displazisi sonucu artrit, geçirilmiş kalça travmasına bağlı artrit ve seçilmiş genç-aktif hastalardaki femur boyun kırıkları
- Avantajları: Doğal kalça mekaniğini taklit eder, yüksek hareket açıklığı sağlar, uzun süreli ağrı kontrolü ve dayanıklılık sunar; protez sağ kalımı 10 - 15 yılda %85 - 95 düzeyindedir
- Dezavantajları: Daha kapsamlı bir cerrahidir; yumuşak doku iyileşmesi nedeniyle bazı kalça önlemleri (hip precautions) gerekebilir. Bazı vakalarda ameliyat sırasında kemiklerde çatlaklar gelişebilir; bu durumda ameliyatlı tarafa 6 hafta yük verilmemelidir
Parsiyel Kalça Protezi (Hemiartroplasti)
Parsiyel kalça protezinde sadece femur başı yapay parçayla değiştirilir; asetabulum (yuva) hastanın kendi sağlıklı kıkırdağı korunarak yerinde bırakılır. Yapay femur başı, hastanın doğal asetabulumu içinde hareket eder. İki ana tipi vardır: tek parçalı (unipolar) ve bipolar (iki eklemli) hemiartroplasti. Günümüzde bipolar tercih edilmektedir.
- Tipik adaylar: En sık endikasyonu yaşlı hastalarda gelişen yer değiştirmiş femur boyun kırıklarıdır; bu kırıklarda femur başına giden kan akımı bozulduğu için kemiğin iyileşme şansı düşüktür. Düşük talepli, ileri yaş ve eşlik eden ciddi hastalıkları olan hastalarda da tercih edilebilir
- Avantajları: Total kalça protezine göre daha kısa cerrahi süresi, daha az kanama, daha hızlı erken iyileşme; düşük talepli ve ileri yaşlı hastalarda yeterli fonksiyon sağlar
- Sınırlılıkları: Sağlam bırakılan asetabulum kıkırdağı zaman içinde aşınabilir (asetabular erozyon); aktif hastalarda total kalça protezine revizyon gerekebilir
Hangi Hastaya Hangisi?
Karar; hastanın yaşı, aktivite düzeyi, kemik kalitesi, eşlik eden hastalıkları, kalça patolojisinin tipi (artrit mi, kırık mı) ve beklenen yaşam süresine göre kişiselleştirilir.
- İleri evre kalça artrozu olan, aktif yaşam tarzına sahip hasta → Total Kalça Protezi
- Yer değiştirmiş femur boyun kırığı olan, ileri yaş ve düşük talepli hasta → Parsiyel Kalça Protezi (Hemiartroplasti)
- Genç ve aktif hastada femur boyun kırığı → Total Kalça Protezi tercih edilebilir
- İnflamatuar artrit (romatoid artrit), avasküler nekroz, post-travmatik artrit → genellikle Total Kalça Protezi
- Asetabulumda da hasar / artrit eşlik ediyorsa → Total Kalça Protezi
Belirtiler ve Endikasyonlar
- Sürekli kalça ağrısı: kasıkta, kalçanın yan tarafında veya uyluk önünde; istirahatte ve gece artan ağrı
- Hareket kaybı: yürüme, oturma, ayakkabı bağlama, çorap giyme, araba inme/binme gibi günlük işlerde zorluk
- Sertlik: özellikle iç rotasyon ve bacağı içe çevirmede belirgin kısıtlanma
- Topallama: yürürken kalçayı koruyarak sallanma
- Bacak boyu eşitsizliği: ileri evrede etkilenen bacak kısalabilir
- Konservatif tedaviye yanıtsızlık: kilo kontrolü, ilaç, fizik tedavi ve enjeksiyonlara rağmen şikayetlerin sürmesi
- Femur boyun kırığı: düşme veya travma sonrası ani kalça ağrısı, yürüyememe, bacakta dönme
Tanı Yöntemleri
Tanı; ayrıntılı öykü, fizik muayene ve görüntülemeyle konur. Hastanın yaşı, günlük aktiviteleri, ağrının süresi, geçirilmiş cerrahiler ve eşlik eden hastalıklar (diyabet, romatolojik hastalık, sigara) sorgulanır. Fizik muayenede aktif/pasif hareket açıklığı, ağrı paterni, yürüyüş analizi, bacak boyu eşitsizliği, eklem stabilitesi ve nörovasküler durum değerlendirilir.
Düz grafi (röntgen) eklem aralığı daralması, osteofit, kemik kistleri, avasküler nekroz bulguları, asetabular displazi ve kırık varlığını gösterir; karar verici ilk tetkiktir. BT; kemik geometrisi, asetabular kemik kaybı ve karmaşık kırıkların değerlendirilmesi için cerrahi planlamada kullanılır. MR avasküler nekroz, yumuşak doku patolojileri ve gizli kırıkları değerlendirmede yardımcıdır. Modern merkezlerde cerrahi öncesi 3 boyutlu BT ile hastaya özel cerrahi planlama yapılabilmektedir.
Cerrahiye Karar Vermeden Önce (Konservatif Tedavi)
Kalça protezi büyük bir cerrahidir. Artrit kaynaklı şikayetlerde karar verilmeden önce konservatif tedaviler denenir:
- Aktivite modifikasyonu, ağırlık kaldırmaktan kaçınma
- Kilo kaybı (özellikle yüksek VKİ olan hastalarda)
- Yürüteç, baston veya ayakkabı modifikasyonları
- Ağrı kesici / NSAİİ ilaçlar (doktor kontrolünde)
- Fizik tedavi: hareket açıklığı, esneme ve dengeli kuvvetlendirme
- Eklem içi enjeksiyonlar (kortizon, hyaluronik asit)
- Sigaranın bırakılması (cerrahi başarıyı belirgin etkiler)
- Diyabet hastalarında kan şekeri kontrolü
- Femur boyun kırığı durumunda tedavi acildir; konservatif yönetim uygun değildir ve cerrahi hızla planlanır
Beklenen Sonuçlar
Kalça protezi, doğru hasta seçiminde ağrıyı azaltma ve fonksiyonu iyileştirme açısından çok başarılı bir işlemdir. Total kalça protezi sonrası hastaların büyük çoğunluğu ağrıdan büyük ölçüde kurtulur ve günlük yaşamda kalçasını rahat kullanabilir; yürüyüş, merdiven, oturup kalkma, ayakkabı/çorap giyme gibi aktiviteler ağrısız hale gelir.
Hemiartroplasti sonrası özellikle ileri yaşlı kırık hastalarında erken mobilizasyon ve ağrısız transfer mümkün olur. Modern protez sistemlerinin 10 - 15 yıllık sağ kalım oranları %85 - 95 düzeyindedir; doğru hasta seçimi, deneyimli cerrahi ve uyumlu rehabilitasyon başarının belirleyicileridir.
Cerrahi Teknik & İlk 3 Hafta
Kalça protezi cerrahisi; spinal/epidural (belden iğne) anestezi ya da genel anestezi altında yapılır. Anestezi seçimi anestezi uzmanı ile birlikte hastanın eşlik eden hastalıkları gözetilerek belirlenir. Ameliyat öncesi planlama için röntgen ve gerekirse BT/MR değerlendirilir; bazı merkezlerde bilgisayar destekli planlama ve hastaya özel cerrahi kılavuzlar kullanılır.
Ameliyat ile İlgili Genel Bilgiler
Ameliyat öncesi enfeksiyon profilaksisi için antibiyotik verilir; pıhtı (DVT) önlemi için kan sulandırıcı ve varis çorabı planı belirlenir.
- Süre: Total kalça protezi için yaklaşık 1 - 2 saat; hemiartroplasti için 45 - 90 dakika
- Anestezi: Spinal/epidural ya da genel anestezi
- Hastane Yatışı: 1 - 3 gün
Cerrahi Yaklaşımlar
Kalça eklemine girişte birkaç yaklaşım vardır; tercih cerrahın deneyimi, hasta anatomisi ve eşlik eden patolojilere göre yapılır. Her yaklaşımın avantajları ve dezavantajları vardır; sonuçlar büyük oranda benzerdir.
- Posterior (arka) yaklaşım: En yaygın kullanılan tekniklerden biri; kalçanın dış rotator kasları ayrılarak kapsüle ulaşılır
- Anterior (ön) yaklaşım: Kasları keserek ayırmadan, kas aralıklarından ulaşılır; bazı literatür serilerinde erken iyileşme avantajı bildirilmiştir
- Anterolateral (ön-yan) yaklaşım: Anterior ile lateral arasında bir teknik
- Lateral (yan) yaklaşım: Gluteus medius kasının ön kısmı ayrılarak ulaşılır
Total Kalça Protezi (THA) Cerrahi Tekniği
- Hasta yan yatar veya sırtüstü pozisyonda yatırılır; cerrahın seçtiği yaklaşıma göre kesi açılır
- Cilt, cilt altı ve fasya geçilerek kalça eklemine ulaşılır; kapsül açılır
- Hasarlı femur başı kesilerek çıkarılır
- Asetabulum (yuva) hazırlanır; özel oyucular ile pürüzlü kıkırdak ve kemik temizlenir
- Asetabular parça (metal kabuk + polietilen/seramik/metal liner) yerleştirilir; çimentolu veya çimentosuz olabilir
- Femur medullası (iliği) hazırlanır; femoral stem (sap) yerleştirilir; çimentolu veya çimentosuz seçenekler vardır
- Femoral stem üzerine femoral kafa (metal veya seramik) takılır; deneme komponentlerle uygun boyut ve hareket açıklığı kontrol edilir
- Ekleme zorlayıcı hareketler yapılarak protez denenir; stabilite, hareket açıklığı ve bacak boyu kontrol edilir
- Kapsül, fasya, cilt altı ve cilt katmanlar halinde kapatılır
Parsiyel Kalça Protezi (Hemiartroplasti) Cerrahi Tekniği
- Hasta yan yatar veya sırtüstü pozisyonda yatırılır; cerrahın seçtiği yaklaşıma göre kesi açılır
- Cilt, cilt altı ve fasya geçilerek kalça eklemine ulaşılır; kapsül açılır
- Kırık veya hasarlı femur başı çıkarılır
- Asetabular kıkırdağa dokunulmaz; sağlığı korunur
- Femur medullası hazırlanır; femoral stem yerleştirilir; çimentolu veya çimentosuz olabilir (yaşlı hastalarda çimentolu sıklıkla tercih edilir)
- Stem üzerine yapay femoral kafa takılır; unipolar (tek parçalı sabit) veya bipolar (iki eklemli) seçenekler arasında karar verilir
- Yapay kafa hastanın kendi asetabulumu içine yerleştirilir; hareket açıklığı ve stabilite test edilir
- Kapsül, fasya, cilt altı ve cilt katmanlar halinde kapatılır
Protez Tipleri ve Seçenekleri
- Femoral komponent — Çimentolu stem: Kemik kalitesi düşük, ileri yaş hastalarda tercih edilir; hızlı stabilite sağlar
- Femoral komponent — Çimentosuz stem: Kemik dokusu sap yüzeyine büyüyerek tutunur; daha genç ve aktif hastalarda tercih edilir
- Femoral komponent — Kısa stem: Daha az kemik kaybı; revizyon kolaylığı
- Asetabular komponent (THA) — Metal kabuk (titanyum) + polietilen liner: en yaygın kullanılan kombinasyon
- Asetabular komponent — Seramik liner: çok düşük aşınma; genç ve aktif hastalarda tercih edilebilir
- Asetabular komponent — Metal-on-metal: günümüzde sınırlı kullanımdadır
- Femoral kafa — Metal kafa (kobalt-krom): klasik seçenek; Seramik kafa: daha düşük aşınma, genç hastalarda tercih edilir
- Hemiartroplasti — Unipolar (tek parçalı) veya Bipolar (kafa içinde ek eklem; teorik olarak asetabular aşınmayı azaltır)
Taburculuk Bilgileri
Hastalar genellikle aynı gün (uygun seçilmiş hastalarda günübirlik) ya da 1 - 3 gün hastane yatışından sonra taburcu olur. Ameliyatın aynı veya ertesi günü fizyoterapist eşliğinde ilk kez ayağa kaldırılır ve yürüteç veya koltuk değnekleri ile yürümeye başlar. Cerrahın belirlediği yük verme protokolüne göre (genellikle çimentolu protezde tam yük, çimentosuzda kısmi yük) hareket edilir.
Taburculuk öncesi fizyoterapist; yataktan kalkma, yürüteç/baston kullanımı, merdiven inip çıkma ve günlük transfer hareketlerinin doğru tekniklerini öğretir. Posterior yaklaşımdan sonra çıkık riskini azaltmak için kalça önlemleri öğretilir: ilk 6 hafta kalçayı 90°'den fazla bükmeme, bacakları çaprazlamama, ameliyatlı bacağı orta hattan fazla içe çevirmeme.
Taburculuk sonrası günde 3 - 4 kez 15 - 20 dakika buz uygulanması önerilir. Ağrı kesici, kas gevşetici, mide koruyucu ve pıhtı (DVT) önlemi için kan sulandırıcı (4 - 6 hafta) reçete edilir. Varis çorabı ameliyatlı bacağa 3 - 4 hafta, diğer bacağa 1 - 2 hafta takılır. Dikişler 10 - 14. günde alınır.
Ameliyat Sonrası Erken Dönem (İlk 3 Hafta)
Bu dönemde amaç; yara iyileşmesini sağlamak, ağrıyı kontrol etmek, kalça hareket açıklığını korumak, kas gücünü ayakta tutmak ve pıhtı (DVT) önlemini sürdürmektir. Her hafta kontrole gelmeniz önerilir.
- Yara takibi: Enfeksiyon açısından akıntı, ileri derecede kızarıklık, ısı artışı veya yara kenarında açılma takip edilir
- Yürüme ve transfer: İlk haftalarda yürüteç, sonrasında koltuk değnekleri ya da baston. Çimentolu protezde tam yük, çimentosuz protezde kısmi yük genellikle izin verilir
- Kalça önlemleri: Posterior yaklaşımda ilk 6 hafta kalçayı 90°'den fazla bükmeyin, bacakları çaprazlamayın, ameliyatlı bacağı içe çevirmeyin. Anterior yaklaşımda kısıtlamalar daha azdır
- Ağrı: Buz uygulaması, reçete edilen ilaçlar ve uygun yatış pozisyonu (sırtüstü, bacak arasında yastık) ağrıyı kontrol eder
- DVT önlemi: Kan sulandırıcı (3 - 4 hafta), varis çorabı, ayak bileği pompalama egzersizleri ve erken mobilizasyon
- Egzersiz: Ayak bileği pompalama, kuadriseps izometrik, gluteal izometrik ve düz bacak kaldırma her gün 4 - 5 kez
Kontroller
- 10 - 14. gün: dikiş alımı
- 6. hafta: radyolojik kontrol ve aktivite ilerletme
- 3. ay ve 6. ay kontrolleri
- Ardından yıllık takip
Riskler & Komplikasyonlar
Total kalça protezi (THR) ve parsiyel kalça protezi (hemiartroplasti) modern ortopedi cerrahisinin en başarılı işlemlerinden biridir; ciddi komplikasyon oranı düşüktür. Yine de her cerrahi işlem gibi belirli riskler taşır; bilinçli bir hasta olarak olası komplikasyonları bilmeniz önemlidir.
Her İki Protez İçin Geçerli Riskler — Sık Görülenler (%5 Altı)
- Yüzeyel yara yeri enfeksiyonu (genellikle antibiyotikle tedavi edilir)
- Ameliyat sonrası ağrı, şişlik ve geçici morarmalar
- Ameliyat sırasında kanama; bazen kan transfüzyonu gerektirebilir
- Geçici hareket kısıtlılığı / sertlik — fizik tedavi ile düzelir
- Anesteziye bağlı bulantı, baş dönmesi, idrar tutamama gibi geçici şikayetler
- Bacak boyu eşitsizliği (genellikle ufak ve telafi edilebilir)
Her İki Protez İçin Geçerli Riskler — Daha Nadir Görülenler
- Derin ven trombozu (DVT) ve pulmoner emboli (PE): alt ekstremite cerrahisinde en önemli risklerden biridir; kan sulandırıcı, varis çorabı ve erken mobilizasyon ile büyük ölçüde önlenir
- Derin enfeksiyon (periprostetik enfeksiyon): %1 - 2; revizyon ve uzun süreli antibiyotik gerektirir
- Sinir yaralanması (özellikle siyatik sinir, femoral sinir; lateral femoral kütanöz sinir uyuşması anterior yaklaşımda daha sık)
- Damar yaralanması (çok nadir)
- Periprostetik kırık: ameliyat sırasında veya sonrasında femur veya asetabulum kırığı
- Heterotopik ossifikasyon (yumuşak dokuda kemikleşme)
- Anesteziyle ilişkili ciddi komplikasyonlar (çok nadir)
Total Kalça Protezine (THR) Özgü Riskler
- Çıkık (dislokasyon): %1 - 5; özellikle ilk 6 hafta yüksek risk; posterior yaklaşımda biraz daha sık. Kalçayı 90°'den fazla bükme, bacakları çaprazlama gibi yasak hareketlerle tetiklenebilir. Bacak arası yastık (abdüksiyon yastığı) bunu engellemek için kullanılır
- Aşınma (wear): polietilen liner yıllar içinde aşınabilir; ileri aşınma osteoliz (kemik erimesi) ve gevşemeye yol açabilir, ancak bu yıllar içinde gelişen geç bir risktir
- Asetabular komponentin gevşemesi (loosening): yıllar içinde görülebilir
- Femoral stem'in gevşemesi
- Çıkıklarla ilişkili tekrarlayan müdahaleler
Parsiyel Kalça Protezine (Hemiartroplasti) Özgü Riskler
- Asetabular erozyon (aşınma): Yapay kafa hastanın kendi asetabular kıkırdağı içinde hareket ettiği için zaman içinde kıkırdak ve kemik aşınabilir; ağrı geri gelir; bu durumda total kalça protezine revizyon gerekir
- Total kalça protezine göre uzun dönem fonksiyonel sonuçlar daha sınırlıdır; bu nedenle aktif hastalarda ilk tercih değildir
- Çıkık (dislokasyon): THR'a benzer oranda olabilir
- İleri yaşlı kırık hastalarında medikal komplikasyon riski (pnömoni, idrar yolu enfeksiyonu, kalp olayları, deliryum) yüksektir
Riski Artıran Faktörler
- Sigara kullanımı (yara iyileşmesi ve enfeksiyon riskini artırır)
- Kontrolsüz diyabet
- İmmün baskılayıcı tedaviler ve romatolojik hastalıklar
- Önceki kalça cerrahisi ve revizyon vakaları
- İleri yaş, osteoporoz, obezite
- Aktif veya yeni iyileşmiş enfeksiyon (diş, üriner sistem, cilt)
- Eşlik eden ciddi kalp, akciğer veya böbrek hastalığı
Hemen Doktorunuzu Arayın
- Ani artan ağrı veya şişlik
- 38 °C üzeri ateş
- Yara yerinden akıntı, kötü koku ya da yarada açılma
- Bacakta tek taraflı sert şişme, kızarıklık, ısı artışı (DVT şüphesi)
- Nefes darlığı veya göğüs ağrısı (pulmoner emboli şüphesi)
- Bacakta uyuşma, karıncalanma veya kuvvet kaybı
- Kalçada ani şekil bozukluğu, çıkık hissi, ameliyatlı bacakta ani kısalma veya dış dönme
Uzun Dönem Sonuçlar ve Sağkalım
Modern total kalça protezlerinin 10 - 15 yıllık sağkalım oranları %85 - 95 düzeyindedir; bazı serilerde 20 yılda %80 üzerinde sağkalım bildirilir.
Hemiartroplasti yaşlı kırık hastalarında sıklıkla yeterli ömür sağlar; ancak aktif veya genç hastalarda asetabular aşınma nedeniyle ortalama 5 - 10 yıl içinde total kalça protezine revizyon gündeme gelebilir. Doğru hasta seçimi, modern protez tasarımları, deneyimli cerrahi ve uyumlu rehabilitasyon başarının temel belirleyicileridir.
Rehabilitasyon
Kalça protezi sonrası iyileşme süreci sabır ve disiplin gerektirir. Rehabilitasyonun amacı; ağrıyı kontrol etmek, hareket açıklığını geri kazanmak, çevre kasları (özellikle gluteal kaslar, kuadriseps, kor stabilizatörler) güçlendirmek ve kalçayı günlük yaşam ile uygun aktivitelere döndürmektir. Total ve parsiyel kalça protezi rehabilitasyon protokolleri büyük ölçüde benzerdir.
Total Kalça Protezi (THR) Rehabilitasyonu
- 0 - 1. Hafta: Ameliyat sonrası ilk gün ayağa kalkma; yürüteç ile kısa mesafe yürüyüş. Buz, elevasyon, ağrı kontrolü. Ayak bileği pompalama, kuadriseps ve gluteal izometrik egzersizleri. Posterior yaklaşımda kalça önlemleri sıkı uygulanır.
- 1 - 3. Hafta: Yürüteçle yürüyüş mesafesi kademeli artırılır. Hafif kuvvetlendirme egzersizleri, dizin altına yastık koymadan uzun süre yatma alıştırması. Ev içi günlük aktivitelere kademeli dönüş.
- 3 - 6. Hafta: Yürüteçten koltuk değneklerine, ardından bastona geçiş. Daha yüksek dirençli kuvvetlendirme; merdiven inme/çıkma egzersizi. Kalça önlemleri devam eder (özellikle posterior yaklaşımda).
- 6 - 12. Hafta: Çoğu hastada baston kalkar; tek başına yürüme. Sabit bisiklet, yüzme (yara iyileştikten sonra) önerilir. Kalça önlemleri kademeli gevşetilir.
- 3 - 6. Ay: Günlük yaşam aktivitelerine tam dönüş. Yürüyüş, hafif egzersiz, hafif rekreasyonel sporlara (golf, yüzme, bisiklet) cerrahın izniyle dönüş.
- 6 - 12. Ay: Tam fonksiyonel iyileşme; çoğu hasta protezini doğal kalçası gibi kullanmaya başlar. Yüksek darbeli ve temaslı sporlardan kaçınılır.
Parsiyel Kalça Protezi (Hemiartroplasti) Rehabilitasyonu
- 0 - 1. Hafta: Erken mobilizasyon önemlidir; yataktan kalkma ve kısa mesafe yürüyüş ilk 24 saat içinde başlar. Yürüteç ile transfer ve yürüme. Buz, ağrı kontrolü. Ayak bileği pompalama, gluteal/kuadriseps izometrik egzersizleri. Çimentolu protezde genellikle tam yük verilir.
- 1 - 3. Hafta: Yürüteçle ev içi mobilizasyon; gerekirse ev fizyoterapistinden destek. Günlük aktivite egzersizleri (oturma-kalkma, ayakkabı/çorap giyme yardımcı cihazlarla). Kalça önlemleri cerrahi yaklaşıma göre uygulanır.
- 3 - 6. Hafta: Yürüyüş mesafesi artar; baston veya tek koltuk değneği ile geçiş. Kuvvetlendirme egzersizleri. Düşme önleme stratejileri özellikle önemlidir.
- 6 - 12. Hafta: Tek başına ya da bastonla yürüme; günlük yaşam aktivitelerine dönüş. Bu grup genellikle ileri yaşlı kırık hastaları olduğu için iyileşme hızı bireysel değişkenlik gösterir.
- 3 - 6. Ay: Kişiye özel tam iyileşme. Düzenli düşük darbeli aktivite ve kas güçlendirme önerilir; düşme önleme programı sürdürülür.
Spora ve Aktiviteye Dönüş Kriterleri
- Ameliyat olan kalçada kuvvetin karşı kalçanın en az %75 - 80'ine ulaşması
- Ağrısız aktif hareket açıklığı
- Yardımcı cihaz olmadan yürüyebilme
- Spora özgü hareketlerin ağrısız tamamlanması
- Aktivite sonrası şişlik / ağrı yok
- Cerrah ve fizyoterapist onayı
Önerilen Aktiviteler
- Yürüyüş, hafif egzersiz, sabit veya açık hava bisikleti, eliptik
- Yüzme (yara iyileştikten sonra; ilk 4 - 6 hafta havuza girmek önerilmez)
- Golf (cerrahın izniyle, genellikle 3 - 6. ayda)
- Hafif kuvvetlendirme egzersizleri
- Bahçe işleri, ev işleri (ağır kaldırma hariç)
Önerilmeyen / Tedbirli Olunması Gereken Aktiviteler
- Ağır kaldırma (özellikle çömelerek)
- Sıçrama gibi yüksek darbeli aktiviteler
- Tenis (özellikle sert servis), basketbol, voleybol
- Temaslı sporlar (futbol, hentbol vb.)
- Kayak (özellikle ileri seviye)
Yaşam Tarzı Önerileri
- Ev egzersiz programını her gün düzenli yapın — uzun vadeli sonucun en önemli belirleyicisidir
- Sigara içmeyin (yara iyileşmesi ve enfeksiyon riski açısından)
- Kan şekeri kontrolü (diyabet hastaları için)
- Sağlıklı kilo: her fazla kilo kalça protezi üzerine ek yük bindirir
- Posterior yaklaşımda ilk 6 hafta kalça önlemleri: kalçayı 90°'den fazla bükmeyin, bacakları çaprazlamayın, ameliyatlı bacağı orta hattan içe çevirmeyin
- Düşme önleme: ev içinde halı/kablo gibi tehlikeleri kaldırın; gece lamba, banyoda tutamak kullanın
- Diş, idrar yolu ve cilt enfeksiyonlarını tedavi edin; diş veya cerrahi işlemlerden önce doktorunuza danışın (profilaktik antibiyotik gerekebilir)
- Düzenli kontrol muayenelerine gelin (6. hafta, 3. ay, 6. ay, ardından yıllık)
Beklenebilecek Sonuçlar
Çoğu THR hastası ameliyat sonrası 6 - 8 haftada günlük yaşam aktivitelerine ağrısız döner; tam fonksiyonel iyileşme 3 - 6 ayı bulur.
Hemiartroplasti hastaları genellikle kırık sebebiyle opere edilen ileri yaş hastalar olduğu için erken mobilizasyon ve transferlerde iyileşme genellikle ilk haftalarda belirgindir; tam iyileşme süresi hastanın genel durumuna ve düşme öncesi fonksiyon düzeyine göre değişir. Hasta memnuniyeti her iki protezde de yüksektir; protezin ömrünü uzatmak için aşırı zorlanma ve yüksek darbeli aktivitelerden kaçınmak önemlidir.
Bu Tedavi Sizin İçin Uygun Mu?
Her hastanın durumu farklıdır. Detaylı muayene ve görüntüleme sonrasında sizin için en uygun tedavi planı oluşturulacaktır.
Kalça Protezi hakkında daha fazla bilgi almak ister misiniz?
Randevu Al