Distal Radius Kırığı ("Bilek Kırığı")

En sık görülen erişkin kırığıdır. Çoğunlukla uzanılmış el üzerine düşme sonucu oluşur.

• Colles kırığı: Dorsal (yukarı) açılanmış kırık; en sık tip (özellikle 50 yaş üstü kadın)
• Smith kırığı: Volar (aşağı) açılanmış kırık; daha nadir
• Barton kırığı: Eklem içi parsiyel kırık-çıkık
• Şöför kırığı: Radial stiloidin (uç kısım) kırığı
• Nondeplase / Deplase: Deplasman miktarına göre
• Eklem içi / Eklem dışı: Eklem yüzeyini içerip içermemesine göre

Ulna Kırığı

Sıklıkla distal radius kırığına eşlik eder. İzole kırıklar nadirdir. Ulnar stiloid kırığı en sık görülen tipidir; çoğu konservatif tedavi edilir. Ulna distalinin kırıkları genellikle instabildir ve operasyon gerekebilir.

Skafoid (Navikuler) Kırığı

Karpal kemiklerin en sık kırılanıdır; uzanılmış el üzerine düşme sonrası anatomik snuff-box (tabakhane çukuru) hassasiyeti tipik bulgudur. Kemiğin kanlanması distalden başlayıp proksimale doğru ilerlediği için proksimal kutup kırıklarında avasküler nekroz riski yüksektir ve deplasman ≥2mm ise ameliyat gerekir.

• Distal kutup kırığı: İyileşme genellikle iyi, deplasman yoksa alçı ile tedavi
• Bel (waist) kırığı: En sık tipi; deplasman ≥2mm ise ameliyat gerekir
• Proksimal kutup kırığı: Kaynamama ve avasküler nekroz riski yüksek

Metakarp Kırıkları

Avuç içi kemiklerinin kırıklarıdır. Yumruk darbesi en sık mekanizmadır.

• Boxer kırığı: 5. metakarp boyun kırığı (yumruk atma sonucu); en sık metakarp kırığı
• Bennett kırığı: 1. metakarp tabanının eklem içi kırık-çıkık
• Rolando kırığı: 1. metakarp tabanının parçalı eklem içi kırığı
• Metakarp diafiz veya boyun kırıkları
• Metakarp baş kırıkları (nadir)

Falanks (Parmak) Kırıkları

Parmak kemiklerinin kırıklarıdır. Direkt darbe veya ezilme sonucu oluşur.

• Proksimal, orta veya distal falanks kırığı
• Mallet kırığı: Distal falanksın dorsal yüzünde ekstansör tendon avülsiyonu (parmak ucu düz şekilde uzatılamaz)
• Jersey finger: Distal falanksın volar yüzünde fleksör tendon avülsiyonu
• Eklem içi kırıklar (kondiler, plato kırıkları)
• Açık kırıklar (nadir; tırnak yatağı yaralanması ile birlikte olabilir)

Belirtiler

• Ağrı: kırık bölgesinde, hareketle artar
• Şişlik ve morarma: ilk saatlerde gelişen ödem
• Hareket kısıtlılığı: el bileği veya parmak hareketinde güçlük
• Şekil bozukluğu: deplase kırıklarda görünür deformite (örn. distal radius için "çatal" deformitesi)
• Hassasiyet: kırık bölgesine dokunmakla artan ağrı
• Kavrama zayıflığı: özellikle el ve parmak kırıklarında
• His değişikliği: özellikle median sinir basısı (karpal tünel benzeri belirtiler, distal radius kırığında)
• Tırnak yatağında morarma: distal falanks kırıklarında

Yaralanma Mekanizmaları

• Uzanılmış el üzerine düşme (FOOSH): Distal radius ve skafoid kırıkları için en sık
• Yumruk vuruşu: Boxer (5. metakarp boyun) kırığı için tipik
• Direkt darbe veya ezilme: Falanks ve metakarp kırıkları için
• Spor yaralanmaları: Bisiklet, kayak, futbol, voleybol
• Osteoporotik düşmeler: Yaşlı kadınlarda distal radius kırığı için tipik

Tanı Yöntemleri

Fizik muayenede şişlik, deformite, hassasiyet noktaları, eklem hareket açıklığı, kavrama gücü, tendon fonksiyonu, nörovasküler muayene ve cilt bütünlüğü değerlendirilir. Skafoid kırığında anatomik snuff-box hassasiyeti spesifiktir.

Düz grafi ilk basamak görüntülemedir. Skafoid kırığı şüphesinde özel skafoid grafileri çekilir; ilk grafide kırık görülmezse 10 - 14 gün sonra tekrar çekilir veya MR ile gizli kırık araştırılır. BT; eklem içi kırıklarda cerrahi planlama için kullanılır. MR; gizli skafoid kırıkları, kıkırdak/yumuşak doku hasarı ve tendon yaralanmalarının değerlendirilmesinde tercih edilir.

Konservatif Tedavi

Stabil, deplase olmayan veya kapalı redüksiyon ile uygun pozisyona getirilmiş kırıklarda alçı veya atel ile yapılır. Tipik adaylar: nondeplase distal radius kırıkları; ulnar stiloid izole kırıkları; nondeplase skafoid distal kutup veya bel kırıkları; deplase olmayan veya başarılı şekilde redükte edilmiş metakarp boyun kırıkları; nondisplase falanks kırıkları. İmmobilizasyon süresi tipe göre değişir: distal radius 4 - 6 hafta, skafoid 8 - 12 hafta, metakarp/falanks 3 - 4 hafta.

Cerrahi Tedavi (ORIF / Perkütan Fiksasyon)

Deplase, instabil veya eklem yüzeyini bozan kırıklarda cerrahi tedavi standarttır. Tipik adaylar: deplase eklem içi distal radius kırıkları; instabil distal radius kırıkları; deplase skafoid kırıkları ve özellikle proksimal kutup kırıkları; deplase ya da rotasyonel deformite gösteren metakarp ve falanks kırıkları; Bennett ve Rolando kırıkları; eklem içi falanks kırıkları; açık kırıklar.

Avantajları

En önemli avantaj kırığı anatomik olarak yerine getirmek ve sıkı tespit etmektir. Bu sayede malunion, kavrama gücü kaybı, parmak rotasyonel deformitesi ve uzun dönemde travmatik artrit gelişme riski azaltılır.

• Anatomik redüksiyon: Eklem yüzeyi ve eklem dışı açılanma milimetrik hassasiyetle düzeltilir
• Erken hareket: Stabil fiksasyon sayesinde el bileği veya parmak hareket egzersizlerine ameliyat sonrası 1 - 7 gün içinde başlanabilir
• Cerrahi süre: Distal radius volar plak için 60 - 90 dakika; metakarp/falanks fiksasyonu 30 - 60 dakika; perkütan teknikler daha kısa
• Çoğu vaka günübirlik (aynı gün taburcu) yapılır

Dezavantajları

• Cerrahiye özgü riskler: yara yeri enfeksiyonu, derin enfeksiyon, implant rahatsızlığı, nadir sinir yaralanması (median, radial, dijital sinirler) ve nadir tendon yaralanması.
• İmplant rahatsızlığı: cilde yakın yerleşimli plak ve K-tellerinin irritasyon yapması; bir kısım hastada implant çıkarma gerekebilir.
• Karpal tünel sendromu: Distal radius kırığı veya cerrahisi sonrası median sinir basısı sık görülür.
• El bileği veya parmak sertliği: Cerrahiye rağmen gelişebilir; yoğun fizik tedavi gerekebilir.

Neden Cerrahi Tedavi

El bileği ve el; günlük yaşamın hemen her aktivitesi için kritiktir. Distal radius eklem yüzeyinin 1 - 2 mm'lik bir bozulması veya 10°'den fazla açılanma uzun dönemde kıkırdak aşınmasına ve travmatik artrite yol açar. Metakarp ve falanks kırıklarında rotasyonel deformite parmakların kapanmasını engelleyebilir (scissoring - parmakların üst üste gelmesi). Skafoid kırıkları kanlanma sorunu nedeniyle kaynamamaya ve uzun dönemde el bileği artrozuna (SNAC bileği) yol açabilir.

Beklenen Sonuçlar

Doğru tedavi edilen el bileği ve el kırıklarında çoğu hasta ağrısız ve fonksiyonel bir ele kavuşur. Distal radius kırığı sonrası çoğu hasta günlük aktivitelere 6 - 12 haftada döner; tam iyileşme 6 ayı bulabilir. Metakarp ve falanks kırıkları genellikle 6 - 8 haftada iyileşir. Skafoid kırıkları iyileşme süresi uzundur (8 - 16 hafta); proksimal kutup kırıklarında daha uzun olabilir.