Distal Femur Kırıkları

• Suprakondiler kırık: Eklemin üzerinde, kondillerin proksimalinde
• İnterkondiler (T veya Y) kırık: Hem suprakondiler hem de eklem yüzeyini içeren kırık
• İzole kondil kırığı: Tek bir kondilin kırığı (Hoffa kırığı dahil)

Tibial Plato Kırıkları

Tibianın diz eklemine yakın bölgesinin kırıklarıdır. Sıklıkla femur kondilinin tibia platosuna 'die punch' (zımba) etkisiyle inmesi sonucu oluşur. Kolon sınıflandırması yaygın kullanılır:

• Anteriormedial kolon
• Anterolateral kolon
• Posterior kolon

Patella (Diz Kapağı) Kırıkları

Diz kapağının kırıkları; çoğunlukla diz üzerine düşme veya direkt darbe sonucu oluşur. Aşırı kuadriseps kasılması da avülsiyon kırığa yol açabilir.

• Transvers (enine) kırık: En sık tipi; patellanın orta kısmında
• Komminüt (parçalı) kırık: Üç veya daha fazla parça; stabil veya instabil olabilir
• Vertikal (dikey) kırık
• Avülsiyon (kopma) kırığı: Tendon kemikten küçük bir parça koparır
• Osteokondral kırık: Sadece kıkırdak ve altındaki ince kemik tabakası

Deplasman ve Eklem Tutulumuna Göre

• Nondeplase kırık: kemik parçaları yerinden ayrılmamış; bazıları konservatif tedaviye uygundur
• Deplase kırık: parçalar yerinden ayrılmış; cerrahi düzeltme gerekir
• Eklem içi (intraartiküler) kırık: kırık çizgisi eklem yüzeyine uzanır; yıllar içinde kireçlenme riskini artırır
• Açık kırık: kemiğin cildi delip dışarı çıktığı veya cildin yırtıldığı kırık; enfeksiyon riski yüksektir, acil cerrahi gerektirir
• Stres kırığı: tekrarlayan zorlanmaya bağlı; özellikle distal femur ve proksimal tibiada görülebilir

Belirtiler

• Ani ve şiddetli ağrı: yaralanma anında, özellikle yük verirken belirgin
• Şişlik ve hemartroz: ilk saatlerde gelişen belirgin eklem içi kanama ve ödem
• Yük verememe: ağırlık taşıyamama, yürüyememe
• Şekil bozukluğu: deplase kırıklarda görünür deformite
• Hassasiyet: kırık bölgesine dokunmakla artan ağrı
• Hareket kısıtlılığı: dizi bükme/açma güçlüğü; patella kırığında aktif diz uzatamama
• His değişikliği veya soğukluk: sinir veya damar yaralanması varsa (popliteal arter, peroneal sinir)
• Açık yara: açık kırıkta cilt bütünlüğünün bozulması

Yaralanma Mekanizmaları

• Yüksek enerjili: Trafik kazaları, yüksekten düşme, motosiklet kazaları
• Düşük enerjili: Düz zeminde tökezleme/düşme (özellikle osteoporozlu yaşlılarda)
• Direkt darbe: Diz üzerine düşme (patella kırıklarında en sık)
• Kuadriseps zorlanması: Avülsiyon patella kırığı için tipik
• Spor yaralanmaları (kayak, futbol, motokros)
• Tekrarlayan zorlanma (stres kırıkları için)

Tanı Yöntemleri

Fizik muayenede şişlik, hemartroz, deformite, hassasiyet noktaları, eklem hareket açıklığı, aktif diz uzatma, nörovasküler muayene ve cilt bütünlüğü değerlendirilir. Kompartman sendromu açısından dikkatli takip yapılır.

Düz grafi ilk basamak görüntülemedir. BT; eklem içine uzanan, parçalı veya tibial plato kırıklarında cerrahi planlama için neredeyse her zaman gereklidir. MR; eşlik eden bağ ve menisküs yaralanmaları, kıkırdak hasarı ve gizli stres kırıklarının değerlendirilmesinde kullanılır.

Konservatif Tedavi

Stabil, deplase olmayan ve eklem yüzeyini bozmayan kırıklar konservatif tedaviye uygundur. Tipik adaylar: deplase olmayan patella kırıkları (özellikle aktif diz uzatması korunmuşsa); deplase olmayan tibial plato kırıkları; cerrahi riski çok yüksek hastalarda seçilmiş kırıklar. Tedavi alçı, uzun bacak alçısı, menteşeli diz dizliği veya kuadriseps tüpü ile yapılır; ortalama 4 - 8 hafta immobilizasyon, ardından kademeli yük verme ve fizik tedavi uygulanır.

Cerrahi Tedavi Seçenekleri

Açık redüksiyon ve internal fiksasyon (ORIF); deplase, instabil veya eklem yüzeyini bozan kırıklarda standart tedavidir. Tipik adaylar: deplase distal femur kırıkları; deplase tibial plato kırıkları; deplase patella kırıkları; açık kırık vakaları.

• Plak ve vidalar
• İntramedüller çivi (kapalı ameliyat)
• Gergi bandı (tension band) tekniği
• Eksternal fiksatör

Avantajları

En önemli avantaj kırığı anatomik olarak yerine getirmek ve sıkı tespit etmektir. Bu sayede uzun vadede eklem yüzeyi bozukluğu, malunion ve travmatik artrit gelişme riski azaltılır.

• Anatomik redüksiyon ve erken hareket; eklem sertliği ve kuadriseps atrofisi azalır
• Daha hızlı yük verme: cerrahın kararına göre kısmi yüke daha erken geçiş mümkün olabilir
• Cerrahi süre: Patella kırıklarında 60 - 90 dakika; distal femur ve tibial plato kırıklarında 90 - 180 dakika; kompleks parçalı kırıklarda daha uzun
• Genellikle 1 - 3 gün hastane yatışı

Dezavantajları

• 4 - 12 hafta süreyle yük vermemeniz veya kısıtlı yük vermeniz gerekir. Bu sürede geçici kemik erimesi (Sudeck atrofisi) ve kuadriseps kas atrofisi gelişebilmektedir; ancak bu durumlar tamamen geçicidir.
• Cerrahiye özgü riskler: yara yeri enfeksiyonu, derin enfeksiyon, implant başarısızlığı, sinir yaralanması (özellikle peroneal sinir) ve damar yaralanması (popliteal arter, çok nadir).
• İmplant rahatsızlığı: bir kısım hastada implant çıkarma gerekebilir.
• Yara iyileşme sorunları: özellikle tibial plato ve distal femur kırıklarında, diyabetiklerde ve sigara içenlerde belirgindir.
• İmmobilizasyon süresince eklem sertliği gelişebilir; yoğun fizik tedavi gereklidir.

Neden Cerrahi (ORIF) Tedavi

Diz eklemi yük taşıyan büyük bir eklemdir; eklem yüzeyinin 1 - 2 mm'lik bir bozulması bile temas stresini önemli ölçüde artırarak uzun dönemde kıkırdak aşınmasına ve travmatik artrite yol açar. Patella kırıklarında ekstansör mekanizmanın bütünlüğü diz fonksiyonu için kritiktir; aktif diz uzatma kaybı kalıcı sakatlığa neden olur.

Beklenen Sonuçlar

Doğru tedavi edilen diz çevresi kırıklarında çoğu hasta ağrısız ve fonksiyonel bir dize kavuşur. Çoğu hasta günlük aktivitelere 4 - 6 ayda döner; tam iyileşme bazı vakalarda 1 yılı bulabilir. Kırık iyileşmesi; basit izole kırıklarda 8 - 12 hafta, kompleks veya parçalı eklem içi kırıklarda 12 - 16 hafta veya daha uzun sürebilir.